فَسَوَّكَ فَعَدَلَكَ * فِى أَىّ صُورَةٍ مَّا شَآءَ رَكَّبَكَ » . « 1 » در تفسير امام عليه السلام دارد : فخلق آدم فبقى أربعين سنة مصوّراً . « 2 » و امام باقر عليه السلام مىفرمايد : إنّ اللَّه خلق آدم و كان جسده طيّباً و بقى أربعين سنة ملقى تمرّ به الملائكة فتقول لأمر مّا خلقت . « 3 » و نيز از روايات باب استفاده مىشود كه در آن اوقات خداوند ، تصرّفات و تغييراتى در آن مىداده و بنا بر اين حافظ مىگويد : خداوند ، باغبان ازلى مزرعه وجود آدم است . در طول مدّت فوق ، بذر همهء صفات نيك و ملكات فاضلهء انسانى را در وجود او كاشته است . اين بنده گويد كه : اين موضوع ، داراى بحث و تحقيقى عميق است ؛ يعنى كيفيت خلقت آدم ابو البشر ؛ ولى آنچه خدا در وجود آدم كِشته اختصاص به گُل‌ها ، يعنى صفات نيكو ندارد ، بلكه خداوند ، بذر همهء خارها را نيز در آن كاشته است و نيكو بود مصرع دوم چنين باشد : ز بذر هر گل و خارى بكشت در گل من . ولى اين مقدار هم اشكال را بر طرف نمىكند ؛ زيرا آنچه در جسد كاشته شده ، عبارت است از عوارض و حالات جسمى انسانى از قبيل : انواع صحّت و فنون سلامت و كيف‌هاى مختلف تندرستى و اقسام مختلف مرض‌ها و بيمارىها و حالات گوناگون ناراحتىهاى جسمى او . و امّا گل‌ها و خارها ( يعنى حالات و صفات زيبا و رذايل نازيبا از تواضع و تكبّر و غيرها ) همه در مزرعهء وجود روح كاشته شده و اداى حقّ بحث را تنها در اين‌جا از روايات اهل بيت وحى عليهم السلام مىيابيد . معمّا يعنى چيستان ؛ كلمه يا كلامى است كه ظاهرش مبهم و درك معنايش نياز به تأمّل دارد و گاهى براى آزمايش فكر بدين طرز گفته مىشود و نيز گاهى در نظم و گاهى در

--> ( 1 ) . سوره انفطار ، آيهء 7 و 8 . ( 2 ) . حضرت آدم آفريده شد و چهل سال به صورت كشيده شده باقى ماند ( بحار الأنوار : ج 11 ، ص 106 ) . ( 3 ) . خداوند آدم را آفريد و جسد پاكش چهل سال رها شده بود فرشتگان بر او مىگذشتند و با خودمىگفتند او براى چه آفريده شده است ( علل الشرايع ، ح 1 ، ص 275 ) .